AB-Türkiye Gümrük Birliği Neleri Kapsıyor, Nasıl İşliyor ve Neleri Dışarıda Bırakıyor

1 Ocak 1996'da Türkiye ve Avrupa Birliği, her iki bölge arasında hareket eden sanayi mallarındaki tüm gümrük vergilerini ve niceliksel kotaları ortadan kaldıran ortak bir ticaret rejimi kurdu. AT-Türkiye Ortaklık Konseyi'nin 1/95 sayılı Kararı ile oluşturulan bu çerçeve, özel bir ticari ilişki yarattı. Avrupa Birliği üyeliği yaratmadı.

Bir gümrük birliği, siyasi bir katılım anlaşması değil, mallar için bir sınır düzenlemesi işlevi görür. Avrupa Komisyonu'nun tanımına göre, gümrük birliği katılımcı bölgeler arasında sıfır vergi uygularken, dünyanın geri kalanından gelen mallara aynı dış tarifeleri uygular. "Gümrük birliği türkiye ab nedir" diye soran okuyucular için temel fark burada yatar: anlaşma belirli imal edilmiş ürünlerde dış ithalat vergilerini standardize eder, ancak Brüksel'de oy hakkı, emeğin otomatik hareketi veya Avrupa Birliği'nin siyasi yapılarına katılım sağlamaz.

Mekanizmayı anlamak, fiziksel malların hareketini daha geniş ekonomik entegrasyondan ayırmayı gerektirir. Bir AB üye devleti, siyasi temsile, ortak bütçe tahsislerine ve serbest işgücü hareketliliğine katılır. Buna karşın bir gümrük birliği ortağı, fiziksel ticaret için ortak bir tarife duvarı altında faaliyet gösterirken, Birliğin yasama kurumlarının dışında kalır.

Sanayi Malları Mekanizması Nasıl İşliyor

Düzenlemenin yasal mimarisi, iç pazar erişimi ile dış tarife uyumunun birleşimine dayanır. Avrupa Komisyonu belgelerine göre, gümrük birliği kararı AB ve Türkiye arasında ticareti yapılan tüm sanayi ürünleri için liberalize edilmiş bir ticaret rejimini onayladı. Bu bölgede, anlaşma kapsamındaki mallar gümrük vergisi ve ithalat kotası olmadan hareket eder.

Bu açık iç koridorun sürdürülmesi için AB üyesi olmayan ortak, bloğun dış ticaret sınırını benimsemelidir. 1/95 sayılı Kararın 13. Maddesi uyarınca, Türkiye Topluluğa üye olmayan ülkelerle ilişkilerde Ortak Gümrük Tarifesi ile uyum sağlayacaktır. Aynı madde, AB Ortak Gümrük Tarifesini değiştirdiğinde Türkiye'nin ulusal gümrük tarifelerini ayarlamasını gerektirir.

Bu gereklilik, Asya, Amerika veya ortaklık dışındaki herhangi bir yerden gelen bir ürünün Rotterdam'a mı yoksa İstanbul'a mı ulaştığına bakılmaksızın tamamen aynı ithalat vergisiyle karşılaşmasını sağlar. AB gümrük reformu hakkındaki Avrupa Komisyonu yayınlarına göre, birlik dış sınırlarda malların ithalatı, ihracatı ve transit geçişi için tek tip Birlik kurallarına dayanır. Türk hükümetinin AB ilişkileri sayfasındaki kayıtlar, 1 Ocak 1996'da Türkiye'nin bloktan gelen sanayi ürünlerindeki gümrük vergilerini kaldırdığını ve üye olmayan üçüncü ülkelerle tüm ticarette Ortak Gümrük Tarifesini resmen benimsediğini doğrulamaktadır.

Hariç Tutulan Sektörler: Tarım, Kömür, Çelik ve Hizmetler

Sınırlar arasındaki ticaret tamamen vergi veya belgeden muaf değildir. Gümrük birliği, ekonominin büyük bölümlerini sıfır tarife şartlarının dışında bırakan kesin ürün sınırları içerir.

Avrupa Komisyonu'nun bir kapsam notu, gümrük birliğinin tarım ürünleri ile kömür ve çelik ürünleri dışındaki ürünlerle sınırlı olduğunu açıklığa kavuşturur. Kömür, çelik ve tarımsal ürünler vergilerden otomatik olarak muaf hareket etmek yerine, ayrı ikili tercihli anlaşmalara tabi kalır. Bu kategoriler için gümrük muamelesi, imal edilmiş mallara uygulanan serbest dolaşım ilkesinden ziyade, belirli menşe kuralları altında malların menşe durumu tarafından belirlenir.

Bir sanayi makinesi İzmir ile Anvers arasında seyahat ederse, bileşen parçalarının nereden geldiğine bakılmaksızın, her iki bölgeden birinde gümrüğü temizlediği sürece tarife değerlendirmesi olmadan sınırları geçer. Buna karşılık bir tarım ürünü veya kömür sevkiyatı, ayrı ikili yollar altında tercihli muamele elde etmek için menşe gerekliliklerini karşılamalıdır.

Fiziki emtianın ötesinde, gümrük birliği hizmet sektörlerini ve sermaye erişimini tamamen dışarıda bırakır. Avrupa Parlamentosu brifingi, mevcut anlaşmanın tarım, hizmetler, yerleşme hakkı ve kamu ihalesini dışladığını özetler.

Uyum Gereklilikleri ve Tarife Dışı Engeller

Kapsadığı sektörlerde bile, gümrük birliği kapsamlı düzenleyici koordinasyon gerektirir. Sanayi ticaretinin çarpıtmalar olmadan işlemesini sağlamak için, 1/95 sayılı Karar Türkiye'den çeşitli yerel ekonomik çerçeveleri AB hukuku ile uyumlu hale getirmesini talep etti.

Avrupa Komisyonu, kararın gümrük birliği, rekabet politikası, fikri mülkiyet hakları, ticaret politikası ve gümrük prosedürleri ile ilgili teknik mevzuatta uyum oluşturduğunu belirtir. Bu uyum yükümlülükleri, üreticilerin her iki pazarda da benzer teknik standartlara ve rekabet kurallarına uymasını sağlar.

Tek başına tarifelerin kaldırılması, sınırda tüm sürtüşmeleri çözmez. Avrupa Parlamentosu brifingi, düzenlemenin temel işlevinin mallardaki ithalat vergilerini kaldırmak olduğunu, ancak özellikle hizmetler sektöründe tarife dışı engelleri azaltmakta çok az şey yaptığını not eder. Taşımacılık sağlayıcıları kapsanan sanayi mallarını taşırken, gümrük birliği çerçevesi dışındaki düzenleyici farklılıklar faaliyetleri engelleyebilir.

Aralık 2016 Modernizasyon Önerisi ve Gelecek Kapsam

Orijinal 1995 çerçevesi 20. yüzyıl sanayi ürünlerini hedeflediğinden, Ankara ve Brüksel'deki ticaret yetkilileri anlaşmanın gözden geçirilmesini defalarca tartıştı. Aralık 2016'da Avrupa Komisyonu, Gümrük Birliği'ni modernize etmek ve ikili ticaret ilişkilerini hizmetlere, kamu ihalesine ve sürdürülebilir kalkınmaya genişletmek için resmi bir teklif sundu.

Türk hükümetinin AB ilişkileri kayıtları, güncelleme paketinin gümrük birliğinin kapsamını hizmetler ve kamu ihalesi pazarlarını içerecek şekilde genişletmeyi ve tarım tavizlerini ikili olarak ilerletmeyi öngördüğünü belirtir.

Bu önerilen değişikliklerin kabul edilip edilmeyeceği, her iki tarafın politika yapıcıları için açık bir sorudur. Şartların genişletilmesi, sınır ötesi hizmetler için yeni kurallar oluşturmayı, kamu ihale sözleşmelerini ikili tekliflere açmayı ve tarımsal erişimi yeniden müzakere etmeyi gerektirecektir. Müzakereler sonuçlanana kadar ticaret ilişkisi 1996 yapısı altında devam eder: sanayi mallarında sıfır vergi, üçüncü ülkeler için eşleştirilmiş dış tarifeler ve tarım, hizmetler ve kamu ihalesi için katı sınırlar.