Reel Faiz Oranları: Mevduat ve Kredilerin Gerçek Maliyetini Nasıl Hesaplarsınız?

Avrupa Merkez Bankası, nominal faiz oranını bir finansal sözleşmede kararlaştırılan ve ödenen oran olarak tanımlar. Reel faiz oranı ise bu rakamı enflasyon için ayarlar. Bu ayrım, bir tasarruf sahibinin satın alma gücünün artıp artmayacağını veya bir borçlunun sözleşmede belirtilenden daha az gerçek maliyet ödeyip ödemeyeceğini belirler.

Banka vitrinlerindeki gösterge oranlar nominal oranlardır. Tüketici fiyatları yükseldiğinde, bu gösterge rakamlar nominal değerlerini kaybeder.

Çıkarma Formülü ve Sıfır Reel Getiri

Temel reel oranı hesaplamak basit aritmetik gerektirir. Avrupa Merkez Bankası, 18 Kasım 2021'de yayınladığı bir açıklamada temel denklemi şöyle ifade etmiştir: reel faiz oranı, nominal faiz oranı eksi enflasyondur.

Ekonomistler, Federal Rezerv Bankası'nın (St. Louis) 3 Ocak 2023 tarihli rehberine göre, enflasyona göre ayarlanan dolar tutarlarını (faiz oranları dahil) tanımlamak için "reel" kelimesini kullanır.

Aritmetik basittir. Federal Rezerv'in eğitim materyallerine göre, %3 nominal faiz oranı eksi %3 enflasyon, %0 reel faiz oranına eşittir. Kağıt üzerindeki bakiye %3 artar. Mal ve hizmetlerin maliyeti de aynı %3 oranında yükselir. Tasarruf sahibi dönem sonunda başlangıçtakiyle aynı satın alma gücüne sahip olur.

Enflasyon nominal oranı aştığında, reel faiz oranı negatife döner. Avrupa Merkez Bankası, 2021'deki açıklamasında %3 enflasyon ve %2,5 nominal faiz oranıyla bir örnek vermiştir. %2,5 nominal orandan %3 enflasyonun çıkarılması, sıfırın altında bir reel faiz oranı üretir.

Negatif reel oran, bir hesapta saklanan paranın zamanla satın alma gücünü kaybettiği anlamına gelir. Kurumun ödediği nominal faiz, malların artan maliyetinin gerisinde kalır.

Tasarruf Sahiplerinin Satın Alma Gücünde Gerçekte Ne Kazandığı

Mevduat sahipleri için reel oran, nakit bakiyelerinin reel olarak artıp artmadığını belirler. Federal Rezerv Bankası (Richmond), 20 Kasım 2015'te nominal oranın bir bankanın mevduat için ödediği belirtilen oran olduğunu açıklamıştır. Reel faiz oranı ise bu belirtilen rakamı zaman içinde satın alma gücündeki değişime göre ayarlar.

Nominal büyüme, reel kayıpları maskeleyebilir. Pozitif faiz ödeyen bir banka hesabı, enflasyon getiriden yüksekse, hesap sahibini satın alma gücü açısından daha fakir bırakabilir.

Federal Rezerv Bankası (Richmond), reel faiz oranının tasarrufların gerçek getirisini ve yatırımın gerçek maliyetini yansıttığını söyler. AMB ise reel faiz oranının önemli olduğunu, çünkü borçlanmanın gerçek maliyetini ve tasarrufların reel getirisini gösterdiğini belirtir.

Bir tasarruf sahibi %2,5 faiz alırken enflasyon %3 seviyesindeyse, banka dönem sonunda hesaba ek nakit yatırır. Hesap bakiyesi sayısal olarak daha yüksektir. Ancak aynı dönemde günlük fiyatlar %3 arttığı için, bu daha yüksek nakit tutarı, başlangıçtaki mevduatın satın aldığından daha az mal alabilir.

Krediler ve Yatırımlar İçin Borçlanmanın Gerçek Maliyeti

Aynı hesaplama borç için de geçerlidir. Richmond Fed, bir kredinin nominal faiz oranını borçlunun ödediği belirtilen oran olarak tanımlar.

Avrupa Merkez Bankası, reel faiz oranının önemli olduğunu, çünkü borçlanmanın gerçek maliyetini gösterdiğini belirtir. Bir kredi sözleşmesi, borç bakiyesi üzerinden ödenecek nominal oranı sabitler. Kredinin vadesi boyunca enflasyon olursa, o borcu ödemek için kullanılan paranın satın alma gücü değişir.

Borçlular, genel fiyat enflasyonuyla ayarlanmış para birimi kullanarak borçlarını öderler. Enflasyon, bir kredide belirtilen faiz oranına eşit veya onu aştığında, o borcun servis edilmesinin reel maliyeti başlangıçtaki projeksiyonlara göre azalır.

Federal Rezerv Bankası (Richmond), reel faiz oranının yatırımın gerçek maliyetini yansıttığını ve ekonomiyi etkileyen kilit bir oran olduğunu söyler. İşletmelerin ve bireylerin borç alma kararlarını verirken yaptıkları hesaplamaları değiştirerek ekonomiyi etkileyen kilit bir oran olarak işlev görür.

Beklenen Enflasyon ve Ekonomik Kararlar

Bir finansal kararı sözleşme imzalamadan önce değerlendirmek, merkez bankası materyalleri arasında zamanlama ayrımı getirir.

St. Louis Fed, Ocak 2023'teki açıklamasında, bir faiz oranının reel değerini hesaplamak için beklenen enflasyonun nominal faiz oranından çıkarılması gerektiğini belirtmiştir. Federal Rezerv'in eğitim materyalleri ve Richmond Fed, reel faiz oranını genel olarak enflasyona göre ayarlanmış nominal oran olarak tanımlar.

Bu fark, piyasa katılımcılarının geçmiş sonuçları gelecek taahhütlerle nasıl karşılaştırdığını yansıtır. Süresi dolmuş bir mevduata geriye dönük bakış, tasarruf sahibinin gerçekleşen getiriyi hesaplamak için gözlemlenen enflasyonu çıkarmasına olanak tanır. Yeni bir krediye veya vadeli mevduata para yatırmak, belirtilen nominal oranın sözleşme vadesi boyunca beklenen enflasyona göre değerlendirilmesini gerektirir.

Reel oran, bir banka defterinin her iki tarafını değerlendirmek için merkezi ölçüt olmaya devam eder. Belirtilen nominal oranlar sözleşmeyi oluşturur, ancak enflasyonun çıkarılması, bir tasarruf sahibinin satın alma gücü kazanıp kazanmayacağını veya bir borçlunun zamanla daha düşük reel geri ödeme maliyetiyle karşılaşıp karşılaşmayacağını belirler.